Ugarska u srednjem vijeku

1
218

Ugarska u srednjem vijeku

 

            Ugarska je u vremenu razvijenog i kasnog srednjeg vijeka bila jedna od najvećih država u Evropi. Bila je to mnogonacionalna država na prostoru Panonske nizije u kojoj su živjeli Mađari, Slovaci, Hrvati, Srbi, Rumuni i Ukrajinci.

            Područje nekadašnje Ugarske je u antičkom vremenu ulazilo u sastav rimskih provincija Panonije i Dacije.

            U 4. st. na tom području naseljavaju se i privremeno vladaju Huni pod Atilom, koji brzo ulaze u sukobe s Istočnim Gotima i Avarima, da bi u 5. st. Karlo Veliki to područje doveo pod franačku vlast. Krajem 5. i u 6. st. naseljavaju se slavenska plemena, i do sredine 9. st. obrazuju Velikomoravsku državu koja je zauzimala i dijelove današnje Mađarske.

            Krajem 9. st. u Panoniju su iz Rusije provalili Ugri (Onogur je bio naziv za jedno hunsko-tatarsko pleme) koji su živjeli u azijskim predjelima Rusije istočno od Urala, a bili su organizirani kao ratnička konjanička horda. Godine 896. ugarski narod Mađari pod vođom Arpadom prešao je Karpate i naselio obale rijeke Tise. Arpadovi nasljednici dobili su priznanje za vladanje od njemačkog cara te su rano počeli učvršćivati državnu strukturu sklapajući pritom brojne političke brakove.

            U ratu sa nasljednicima Svatoptukovih Slavena Mađari su uspjeli odnijeti pobjedu (906) i uništiti Moravsku. Ovladavši tako najvećim dijelom Panonske nizije počeli su napadati njemačka područja na zapadu i sjeveru, kao i sjeverne dijelove Balkana. Pored njih, nešto ranije Mađari su se sukobljavali sa Bizantincima i sa Venecijom. Najezdu Mađara na zapad zaustavio je njemački car Oton I, nakon čega su oni napustili nomadsko-pljačkaški način života i stalno se nastanili, baveći se stočarstvom i zemljoradnjom.

            Paralelno s uspostavljanjem države učvršćuju se kršćanstvo i feudalizam. Geza (972-997) je bio prvi prvi vladar koji je primio kršćanstvo, a njegov sin Stjepan (mađ. Ištvan), koji je vladao u razdoblju 997-1038, ujedno i prvi mađarski kralj kojeg je okrunio papa, preveo je cijeli narod na kršćanstvo. Da bi ratoborne Mađare učinio saveznicima, papa Silvestar II okrunio je Stjepana titulom ”apostolskog kralja”, čime je bio stvoren papsko-mađarski savez, a kralj Stjepan je zbog svoje afirmacije kršćanstva beatificiran te proglašen zaštitnikom Mađarske. Jedan od ciljeva uspostave tog saveza bio je osvajanje slavenskih zemalja na Balkanu i potčinjavanje rimskoj crkvi (prvenstveno se tu misli na pokoravanje bosanskih heretika). Tako je ugarski kralj Koloman krajem 12. st. proširio vlast na Hrvatsku, koja je ubrzo poslije toga dobila izvjesnu samoupravu ostajući s Mađarskom u državnoj zajednici (ugovor poznat kao ”Pacta conventa” iz 1102). Kasnije su mađarski kraljevi napadali Bosnu, Rašku i Bugarsku dobivajući u tim zemljama određene privilegije, kao što je uspostava porodičnih veza.

            U 12. st naglo jača feudalno plemstvo i ograničava ulogu kralja (tada Andrije II) nametanjem ”Zlatne bule” (1122). Njome se, po uzoru na slično stanje u Svetom rimskom carstvu, utvrđuju i proširuju prava feudalaca, a plemstvu se daje pravo na zakonitu pobunu u slučaju da neki od kraljeva prekrši zadane odredbe.

            Godine 1241. Mađarsku su opustošile horde Tatara, tj. Mongola koji su nahrlili sa područja ”Zlatne horde” i u svom naletu došli do Jadranskog mora, tjerajući pritom i ugarskog kralja Belu IV. Od tog vremena se u Mađarskoj i Hrvatskoj podižu gradovi i zamkovi prvenstveno zbog zaštite od mongolskih najezda.

            Dinastija Arpadovića ugasila se 1301. g. na na tron je došla strana loza Anžuvijaca, čiji su glavni predstavnici bili Karlo I (1301-1342) i njegov sin Ludovik I (1342-1382). Oslanjajući se na građanstvo i sitno plemstvo Ludovik I je uspio slomiti moć najkrupnijih ugarsko-hrvatskih velikaša, što je obilježeno kao vrhunac moći Mađarske, a u jakoj kraljevskoj vlasti mađarsko-hrvatsko plemstvo našlo je opravdanje za ugnjetavanje seljaka- kmetova. Inače, kralj Ludovik I bio je oženjen Jelisavetom, kćerkom bosanskog kralja Stjepana II Kotromanića, preko koje je kasnije od bosanskog kralja Tvrtka I polagao pravo na Hum kao obećani miraz.

            Do procvata gradova i kulture uopće ponajviše dolazi za vladavine kralja Matije Korvina (1458-1490), koji naročito pomaže razvoj gradova, nauku i umjetnost, a 1465. osnovao je prvi mađarski univerzitet u gradu Požunu. On je prvi mađarski vladar koji je počeo ratovati s Osmanlijama, što će u tom dugotrajnom ratu označiti borbu za očuvanje kršćanskog zapadnog svijeta od jake osmanske sile. Osmanlije u 15. st. zauzimaju veći dio tadašnje Mađarske, a od 1526. g. zemlja je podijeljena između njih i Habzburgovaca. Pod potpunu vlast Habzburgovaca Ugarska ulazi 1711. g. i u njoj ostaje do 1919. g.

         

Karta Ugarske iz 11. st.                                                                      Kruna sv. Stjepana

Comments are closed.

Pročitaj i ovo

Dan otvorenih vrata Gimnazije ”Bihać”

U srijedu 6. 6. 2018. g. Gimnaziju su posjetili mnogobrojni učenici završnih razreda osnov…