Lekcija 2: Francuska u srednjem vijeku

8
455

Francuska u srednjem vijeku

            Na početku 11. st. nekadašnje Zapadno franačko kraljevstvo raspalo se na veći broj samostalnih vojvodstava i grofovija. Krupni feudalci samo su formalno priznavali vlast nove kraljevske dinastije Kapetovića (Capet), nasljednika Karolinga. Čak ni sitniji feudalci sa kraljevskog domena (Il de Frans u srednjoj Francuskoj) nisu se pokoravali kraljevoj vlasti. Nedovoljno sposobni kraljevi, jačanja plemića, uplitanje njemačkih vladara i posebno snažne navale Normana (Vikinga) znatno su slabjeli kraljevsku vlast. Prekretnica koja je kasnije uzdrmala Evropu bila je 911. g. kada francuski kralj Karlo Bezazleni daje normanskom vođi Rolonu područje Gornje Normandije kao feud. Do kraja 10. st. u Francuskoj jača njemački uticaj, a poprište sukoba postaje pokrajina Lotaringija zbog prevlasti nad njom. Prvi kraljevi iz porodice Kapetovića (987-1328) nastojali su nametnuti svoju vlast nepokornim plemićima vlastite domene. U tome su od 12. st. postepeno uspijevali jer su u gradovima i crkvi stekli prirodne saveznike. Zanatlije i trgovci tražili su saobraćajnu sigurnost zbog prijevoza roba, a svećenstvo zaštitu velikih posjeda od samovolje feudalaca. Zato su oni novcem i vojskom pomagali kraljeve u borbi protiv plemića i pljačkaša, a kraljevska blagajna punila se i trgovačkim carinama za prijevoz rijekama Senom i Loarom.

Učvrstivši vlast u kraljevskoj domeni, Kapeti su od polovine 12. st. nastojali podčiniti i ostale krupne feudalce u Francuskoj. Njihovi najmoćniji suparnici bili su anžujski grofovi koji su ženidbenim vezama i naslijeđem zavladali pokrajinama uz atlantsku obalu (Normandija, Anžu, Main). Osim toga anžujski grof Anri Plantagenet polovinom 12. st. naslijedio je englesko kraljevstvo, čime je ovaj vazal francuskog kralja gospodario većim teritorijem od svog seniora, a postao je i engleski kralj. Francuski kralj Filip II Avgust (1180-1223) uspio je anžujskim grofovima oduzeti mnoge posjede u zapadnoj Francuskoj (Normandiji) i izaći na more čime oduzima posjede Engleskoj, a poslije krstaškog rata  protiv albižana proširio se na Tulusku grofoviju na jugu. Tako je početkom 13. st. kraljevska domena postala najveća oblast u Francuskoj.

Jačanju kraljevske vlasti doprinijela je i reforma u sudstvu. Dinastija Kapet svoj vrhunac ima za vladavine kralja Luja IX ”Svetog” (1226-1270). Krupnim feudalcima bilo je oduzeto pravo suđenja prijestupnicima u svojim zemljama za teška djela, već se za takve slučajeve nadležnim proglasio kraljevski sud kao najviša sudska ustanova u Francuskoj. Kralj reformira i monetarni sistem uvodeći jedinstvenu monetu u zemlji, što Francusku dovodi na mjesto najjače sile na zapadu. Iako je proces pokoravanja krupnih feudalaca tekao sporo i teško, kraljeve su podržavali svećenici, vitezovi i građani.

U 13. i 14. st., a naročito za vladavine kralja Filipa IV Lijepog (1285-1314), postignuti su dalji uspjesi. Ovaj kralj državnu kasu nastoji napuniti zapljenom imovine stranih trgovaca, lombardijskih i jevrejskih zelenaša. Dopustio je i kovanje novca manje težine ili lošijeg sastava, zbog čega su ga prozvali i ”kraljem lažnog novca”. U sukobu kralja sa papom Bonifacijem VIII kraljevska strana je pobijedila što je za posljedicu imalo sedamdesetogodišnji boravak papa u francuskom gradu Avinjonu pod zavisnošću francuskih kraljeva (”avinjonsko ropstvo papa”). Naime, papa se usprotivio kraljevoj naredbi da se oporezuju crkvena imanja i osudio je pogubljenje članova templarskog reda i konfiskaciju njihove imovine.

Da bi stekao bolju podršku u borbi protiv pape i da bi došao do novca Filip IV je od 1302. g. počeo pored visokog svećenstva i krupnog plemstva pozivati i predstavnike gradova, jer su gradovi postali jak ekonomski i politički faktor. Tako se u Francuskoj javlja političko predstavništvo glavnih društvenih staleža (svećenstvo, plemstvo i bogato građanstvo) ili ”Skupština staleža”. No, zbog duboke proturječnosti i mimoilaženja u stavovima (gradovi s jedne, plemstvo i svećenstvo s druge strane) Skupština staleža nije uspjela zajednički nastupiti prema kraljevskoj vlasti. Ipak, na prijelazu između 12. i 13. st. Francuska doživljava procvat u umjetnosti i nauci, a Pariz postaje stalno sjedište kraljeva. U njemu je otvoren i univerzitet Sorbona koji privlači mnoge evropske intelektualce. Jedna od prepoznatljivih odlika ovog vremena je gotika, koja se upravo iz Francuske širi Evropom. Međutim, glavni rezultat unutrašnjeg razvoja zemlje između 12. i 14. st. bio je stvaranje jedinstvene feudalne monarhije s jakom kraljevskom vlasti.

Po izumiranju dinastije Kapet uslijedio je spor oko krune između nove dinastije Valoa i engleskih kraljeva Plantagenet (Valoi su bili loza Kapeta, a Plantageneti loza Anžuvinaca). Zbog toga je došlo do Stogodišnjeg rata (1337-1453) koji je vođen s nekoliko dužih prekida. Ustvari, pravi uzroci rata ležali su u borbi oko Flandrije, bogate i privredno razvijene pokrajine u sjevernoj Francuskoj. Flandrijski trgovci i englesko plemstvo, koji su međusobno trgovali vunom, nisu mogli pristati da ovu pokrajinu pokore francuski kraljevi. U prvom dijelu ratovanja (1337-1356) bolje organizovana engleska vojska, sa ”strijelcima” najamnicima odnijela je nekoliko pobjeda protiv francuskih ritera. Teške prilike koje su izbile zbog skupog rata dovele su do ustanka Parižana i velikog seljačkog ustanka (Žakerija) u sjevernoj Francuskoj. To je pomoglo ujedinjenju kralja i plemstva što je dovelo do reorganizacije vojske u Francuskoj. Pored najamničke pješadije prvi put je organizovana artiljerija i izgrađena ratna mornarica. Francuzi su tako okrenuli rat u svoju korist. Međutim, zbog skupoće održavanja takve vojske i rasta poreza krajem 14. st. u Francuskoj se ponovo javljaju neredi, što je pomoglo Englezima da odnesu pobjedu 1415. g. Oni su ponovo zaposjeli cijelu sjevernu Francusku sve do rijeke Loare i grada Orlean. Tuđinska okupacija rasplamsala je patriotska osjećanja kod Francuza. Predvođeni hrabrom Ivanom Orleanskom  Francuzi su oslobodili Orlean i nastavili potiskivati Engleze. Francuska aristokracija bila je uplašena uticajem ove djevojke pa ju je izdala Englezima, nakon čega je proglašena vješticom i spaljena na lomači. Engleska vojska je i dalje trpjela poraze i bila potiskivana iz Francuske. Rat je završen sklapanjem mira 1453. g., a jedino uporište Engleza na kopnu ostaje grad Kale (Calais).

Iz Stogodišnjeg rata francuska kraljevska vlast izišla je ojačana. Kraljevi su raspolagali plaćeničkom vojskom i pravom ubiranja stalnog poreza. Skupština staleža, koja je ranije odobravala ubiranje poreza, postala je suvišna. U drugoj polovini 15. st. francuski kraljevi uspjeli su suzbiti moć burgundskih i bretanjskih vojvoda, jedinih koji im se do tad nisu pokoravali.

U osnovi ovog dugotrajnog procesa stvaranja jedinstvene feudalne monarhije ustvari je ležao razvoj robne privrede, te unutrašnje i vanjske trgovine. Taj privredni napredak povezao je u jedinstvenu teritoriju ranije zasebne pokrajine Francuske. Na toj ekonomskoj i političkoj povezanosti došlo je do stvaranja zajedničkog francuskog jezika i zajedničke kulture. Tako se do kraja 15. st. Francuska razvila u ujedinjenu nacionalnu državu s jakom kraljevskom vlašću.

                            

Slika 1: Karta Flandrije                                                                                            Slika 2: Karta Francuske u 13. st.

Slika 3: Gotička katedrala Notre Dame u Parizu

Comments are closed.

Pročitaj i ovo

Iz Bihaća u Maribor, iz Maribora u prošlost

Ove godine je Gimnazija ”Bihać” zajedno s partnerskom školom iz Republike Slov…