6
332

Sveto rimsko carstvo njemačkih naroda (962-1806)

Verdenskim ugovorom (843) carstvo Karla Velikog je podijeljeno između njegovih unuka Lotara, Luja i Karla, koji su zbog nasljedstva ušli u međusobne sukobe. Nakon pregovora Karlo i Luj dobili su zapadnu i istočnu Franačku (što otprilike odgovara današnjoj Francuskoj i Njemačkoj), a Lotar je vladao Lotaringijom, područjem srednjeg kraljevstva (na području sjeverne Italije) koje je postalo bojište na kojem su se sukobljavala kraljevstva Njemačke i Francuske u nastanku.
Na teritorijama istočno od Rajne, gdje se, uglavnom, govorilo njemačkim jezikom, formiralo se Istočnofranačko kraljevstvo sa Ludvigom Njemačkim kao prvim kraljem. Prva desetljeća historije ovog kraljevstva obilježena su unutrašnjim neredima i nerealnim pokušajima slabih kraljeva da ponovo ujedine Franačko carstvo. Nakon posljednjih Karolinga ova kraljevina se prestaje zvati Istočnofranačka, već njemačke države.
Svaka od tri kraljevine na koje se raspalo carstvo Karla Velikog predstavljala je povezanu zajednicu skoro samostalnih feudalnih državica (kneževina, vojvodstava, grofovija) na čelu s krupnim feudalcima.
Henrik I ”Ptičar” (876-936), vojvoda saksonski i od 919. njemački kralj, utemeljitelj je Saske dinastije. Po dolasku na vlast brzo je pokorio neovisna vojvodstva južne Njemačke, a kasnije se za održavanje vlasti koristio članovima svoje porodice i crkvenim dostojanstvenicima. Do 950. g. osvojio je Češku i Burgundiju.
Godine 951. njegov sin Oton I (912-973) krenuo je u pohod na Italiju koju u prvom naletu nije osvojio zbog unutrašnjih pobuna i mađarskih napadača. On je u Njemačkoj postavljao biskupe, dajući im velike posjede i prava, te ih štiteći od svjetovnih feudalaca, a sanjao je o nastavku franačke tradicije. Pošto je ojačao svoju vlast u Njemačkoj, Oton I se umiješao u prilike u Italiji, gdje su krupni i sitni feudalci stvorili samostalne državice i često međusobno ratovali. Među njima je od 8. st. postojala i papska država koja je zahvatila jedan dio srednje Italije sa središtem u Rimu. Susjedni feudalci htjeli su zauzeti njenu teritoriju istovremeno se boreći da na papski položaj biraju svoje srodnike. Otona I, a kasnije i njemačke vladare, u Italiju je mamilo bogatstvo njenih trgovačkih gradova. Oni su nastojali da ove gradove, kao i cijelu katoličku crkvu podvrgnu svojoj kruni. Nakon molbe pape Ivana XII, Oton ponovo napada Italiju i ulazi u Rim 962. g. Zahvalni papa ga je okrunio za cara 962. g. otkad zvanično na historijsku pozornicu stupa Sveto rimsko carstvo njemačkih naroda. Carstvo se povezivalo s njemačkom krunom, čak i kad je u 15. st. kruna pripala austrijskom ogranku Habzburgovaca (kraljevska dinastija porijeklom iz Švicarske koja je dominirala u Evropi od 15. do 20. st). Carstvo se sastojalo od vojvodstava, grofovija i biskupija koji su bili u formalnom savezu s carem. Ali, sukobi između cara i plemstva, pogotovo zbog carevih zahtjeva za suverenitetom u Italiji, dovodili su do čestih carevih odlazaka iz Njemačke.
Vrhunac moći carstvo je postiglo u prvoj polovini XI st. za vlasti Henrika III (1046-1056), predstavnika nove (Frankonske/Salijske) dinastije. On je za pape postavljao sebi odane njemačke biskupe, a uspio je da podvrgne sve feudalce svojoj vlasti.
U drugoj polovini XI st. odnosi između papa i careva iz osnova su se izmijenili. U politički rascjepkanoj Evropi jedino je katolička crkva sačuvala jedinstvo, raspolagala velikim autoritetom i ogromnim posjedima, te je mogla povesti borbu za izdizanje iznad carske, odnosno svjetovne vlasti. Pokret koji se borio za reorganizaciju crkve i njeno političko jačanje javio se još u X st, a žarište mu je bio samostan Klini. Novi papa Grgur VII reorganizirao je crkvu na način da zbor kardinala vrši izbor pape. Oni su proglašavani nepogrešivim i niko im nije mogao suditi. Biskupe je mogao birati samo papa, a svećenstvo je moralo živjeti u celibatu, pokoravati se papi i služiti interesima crkve. Ta reorganizacija ugrozila je careve Svetog rimskog carstva čija je posljedica sukob između papstva i carstva.
U 11. st. car Henrik IV (1084-1105) se sukobio s crkvom oko prava na imenovanje biskupa i viših klerika. Kasnije je započeo rat između papinske stranke i carističke, što je dovelo do slabljenja carske vlasti u Italiji i u Njemačkoj. Henrikov odlazak u Kanosu i pokajanje označili su formalnu pobjedu papstva. Borba je ipak nastavljena kroz XII i dijelom XIII st. za vrijeme dinastije Hoenštaufovaca.
Car Fridrih I Barbarosa (1123-1190) vodio je teške ratove protiv bogatih talijanskih gradova koji su organizirali ligu nazvanu Lombardijska liga, koja je imala sjedište u Milanu. Njegova smrt u trećem krstaškom ratu ojačala je moć papstva i crkve. Protiv svemoći crkve, koja se razvila u najvećeg eksploatatora naroda, javila se opozicija u vidu brojnih heretičkih pokreta (albigenzi i katari).
Fridrih II Hoenštaufen (1212-1250), unuk Barbarosin, obnavlja borbu protiv svemoći pape. Opadanje papske moći nije omogućilo carevima da savladaju otpor talijanskih gradova što je istrošilo njihove snage i omogućilo uzdizanje moći i ugleda francuskih kraljeva, što ima za posljedicu i kratko premještanje papskog sjedišta u francuski grad Avinjon (”avinjonsko ropstvo papa” 1308-1378). Rezultat dugotrajne borbe između carstva i papstva nepovoljno se odrazio na obje strane, kao i na Njemačku i Italiju koje su ostale politički rascjepkane, dok su Francuska, Engleska i Španija usavršavale svoju centralnu vlast.
Po odredbama ”Zlatne bule” cara Karla VI od 1356. g. njemačke vladare biralo je sedam krupnijih feudalnih kneževina (”izborni knezovi”) Carski naslov je postao nasljedan i nosili su ga članovi iste kneževske obitelji. Ovim dokumentom jasno je istaknuta nezavisnost carske od papske vlasti, što je značilo korak dalje u smanjenju carskog uticaja. U to vrijeme Češkom do 1306. g. vlada dinastija Pšemislovića. No, početkom 14. st. na vladarski prijesto u Češkoj izabrana je njemačka dinastija Luksemburg, a češki vladari iz ove porodice bili su često birani za njemačko-rimske careve. To je doprinijelo da je Češka postala najvažnija država u carstvu, a Prag glavni grad. Privredni i politički uspon Češke doveo je do pooštravanja suprotnosti i zaoštravanja odnosa u društvu. Naime, njemački crkveni i svjetovni feudalci su češke seljake pretvarali u kmetove, pritom stavljajući češki narod u podređeni položaj u odnosu na Nijemce. Ovo ogorčenje prvi je jasno formulisao profesor Praškog univerziteta Jan Hus, koji je pozivao Čehe u borbu protiv nepravde i pljačke, naročito od katoličke crkve. Slobodoumno Husovo učenje djelimično se razvilo pod uticajem ideja Džona Viklifa u Engleskoj.
Da bi se riješili Husa, njemački svećenici uspjeli su uz pomoć cara Sigismunda Luksemburškog na prevaru doveli Husa na crkveni sabor u Konstancu (grad u Švicarskoj u kojem je riješeno pitanje šizme – rivalstvo avinjonskog i rimskog pape i potreba neophodnog jedinstva Zapada u borbi protiv Osmanlija), gdje su ga 1415. g. proglasili heretikom i spalili na lomači. Mučenička Husova smrt još više je razbuktala nacionalno-vjerski pokret u Češkoj poznat pod imenom ”husitski pokret”. Na djelima Jana Husa i njegovog nasljednika Jana Žiške razvila se češka nacionalna kultura. Prvi car Habzburgovac postao je 1274. g. Rudolf I, a pod Habzburzima Carstvo će ostati sve do 1806. g.
Sveto Rimsko carstvo njemačkih naroda zvaničan je naziv za njemačku feudalnu državu od 962. do 1806. g. Podrazumijevalo je namjerno sjedinjenje rimske državne tradicije s kršćanstvom da bi se u ime rimske univerzalnosti ili kršćanstva opravdali osvajački ratovi njemačkih careva.

To evropsko carstvo na Zapadu stvoreno je kao zamjena za Karolinško carstvo. Carstvo su neki smatrali najvećom pogreškom srednjovjekovnih papa jer su stvorili moćnog konkurenta, a ne, kako su željeli, svjetovnog pomoćnika koji će vladati kršćanskim svijetom.
Misao francuskog pisca i filozofa Voltairea vjerovatno najslikovitije pojašnjava prvu državu Nijemaca: ”Sveto Rimsko carstvo nije bilo ni sveto, ni rimsko, ni carstvo, ni na koji način.”

                                       

Slika 1: Karta Svetog rimskog carstva u 13. st.                                       Slika 2: Prikaz raspodjele moći (car Oton u sredini)

 

Slika 3: Carska kruna (sklopiva)

  • Stipendija!

        OBAVIJEST o besplatnom školovanju   Datum: 23. maj 2018. godine Obavješ…
  • Gost u Gimnaziji

    Jučer je u posjetu našoj školi došao Denis Beganović, autor nove web-stranice Gimnazije &#…
  • Novi smjer!

                             …
Comments are closed.

Pročitaj i ovo

Gost u Gimnaziji

Jučer je u posjetu našoj školi došao Denis Beganović, autor nove web-stranice Gimnazije &#…